Engel IB144 Uživatelský manuál stáhnout pdf (Strana 376)

320

spreektaal geen verschil maakt tusschen ‘klink’ en ‘klinkt’ in den imperatief

: men

hoort, uit den mond van beschaafden - niet in de volksdialecten bedoel ik - even

goed: geef 'em maar, als ‘geeft 'em maar’; ‘doet 'et maar’, even vaak als ‘doe 'et

maar!’

Ook hier zijn er van-zelfs weer analogie-formaties bij; evenals in: wij met

z'n

drieën.

Zoo is 't niet uit te maken, of uit een syntaxiaal verband dan wel naar analogie

ontstaan is

, soortgelijke als: een

bedil-al

(

les

); die

spring-in-'t-veld

sta-in-den-weg

een

vergeet-mij-nietje

, het kruidje

roer-mij-niet

, enz.

4. Uit: de, die, wat voor (etc.) hooge school, kon moeielijk anders een koppeling,

een samenstelling worden dan de ‘hoog

-school’. Zoo uit: een, wat, die (etc.) zoute

visch, niet wel anders dan ‘zout

visch’.

Maar naast: het hooge lied, staat een hoog lied; naast: een groot zeil, het groote

zeil. Daar konden dus èn ‘hooge-lied’, en ‘hoog-lied’; ‘groot-zeil’, en ‘groote-zeil’; en

zoo: ‘lage-land’ en ‘laag-land’, en tal van dubbelvormen uit ontstaan. Alleen, men

zegt van ‘groot-zeil’, van ‘laag-land’, van ‘jong-gezel’; - maar van ‘hooge-lied’ en

‘hoog-lied’; en altijd van ‘hooge-priester’. Toch komt in de samenstelling meest het

eerste lid zonder -

voor; daar werkte bij onzijdige woorden zeker toe mee dat na

‘een’ moeielijk de vorm op -

(een groote zeil, een hoog

lied) kan komen. Dan gaf

in het syntaxiaal verband de onverbogen vorm iets eigenaardigs aan het adjectief

met zijn substantief; het karakteriseerde beiden meer tot een eenheid; en daardoor

kwam het vooral dat in de samenstelling het eerste lid geen -

had

En naar analogie, maakte men een massa anderen op dezelfde manier;

1) In 't Saksische Nederland is de imperatief op -

regel. In Holland-zelf die zonder -

, enkel- en

meervoud; ook ‘doen 'et maar’!

Vgl. ook het mnederl, bij Stoett, II, § 509.

2) Zelfs historisch moeielijk. Als Staring zegt: ‘

loop naar de pomp

, en drinkt u nuchteren, kwast’

- dan lijkt men de verklaring van 't spreekwoord te hebben - als Staring namelijk de tweede

helft uit z'n-eigen er niet bij plaatste

de eerste te verklaren. Zoo kunnen ook bij schrijvers,

imperativi als boven genoemd, voorkomen, voor 't eerst; maar die zij allen hebben

neergeschreven om voor zichzelf de samenstelling te verklaren. Dan kan 't nóg ten slotte

analogie-formatie wezen - maar voor die schrijver was 't

generatie; omdat elk telkens weer

de woorden op nieuw vormt.

3) Op deze vorming is, meen 'k, nog niet gewezen. Mij dunkt dat ze er ook vroeger geweest is.

- Over 't ontstaan van andere die in vorm hiermee overeenkomen, in vroeger tijd; beneden,

blz. 326, noot.

4) Vergelijk in het middelnederlandsch al: jonc-heer, jonc-vrou, jonc-wijf, jone-man, arm-man.

Taal en Letteren. Jaargang 2

1 2 ... 371 372 373 374 375 376 377 378 379 380 381 ... 439 440

Komentáře k této Příručce

Žádné komentáře

Engel IB144 Uživatelský manuál Strana 376

Komentáře k této Příručce

Související produkty a manuály pro ne Engel IB144