Engel IB144 Uživatelský manuál stáhnout pdf (Strana 41)

werkende, wordt de Roman de geschiedenis van dien aanleg, even noodwendig

als de geschiedenis van den constitutioneelen regeeringsvorm of van de idee der

verdraagzaamheid. Onze oogen zijn er allengskens voor open gegaan, dat de Homo

Sapiens inderdaad ook tot de orde der zoogdieren, tot de orde der dieren in 't

algemeen, ook tot de orde der planten en anorganische dingen, in 't kort tot de orde

der natuur behoort. 't Is zeker betreurenswaardig, dat de hoogere eischen van

godsdienst en zedelijkheid voor de meesten van ons minder luid klinken, voor velen

verstomd zijn. Maar dat wij ons en onze medemenschen minder uit

godsdienstig-zedelijk, minder uit metaphysisch oogpunt beschouwen, is niet alleen

de critiek, de rechtvaardigheid en de oprechtheid ten goede gekomen, het heeft

sommige dichterlijke gemoederen den onuitputtelijken rijkdom van het heelal eerst

recht geopenbaard. Met oneindige bewondering en onzelfzuchtige vereering

weerklinkt het in vele harten: ‘Natur! - sie schafft ewig neue gestalten, was da ist,

war noch nie; was war kommt nie wieder. Alles ist neu und doch immer das Alte.’ -

Und doch immer das Alte! Zoo het ‘Naturalisme’ dit laatste ziet, gevoelt en erkent

zal het de tooverformule eener heerlijke kunst worden. De stof der kunst is het

karakteristieke en typische in zijn steeds nieuwe verwerkelijking. Als voortbrengsel

der phantazie, behoort tot de kunst ook de reproductie van het toevallig-uiterlijke.

Niet echter tot de beste. Het toevallige is niet noodwendig, het is waar noch onwaar.

Tijdelijk mag het behagen misschien door nieuwheid en gloed, voor een oogenblik

spannen door vreemde ongewoonheid, - weldra is het achter de bank geworpen en

verouderd; de onverschilligheid der nakomelingschap velt er een zwijgend maar

welsprekend vonnis over. Wil het eeuwig leven als de natuur, dan moet het

kunstwerk-zelve Eeuwige natuur zijn, typisch en voleindigd.

De Intrigeroman als zoodanig, niet kind van rijpe ervaring (rijp, al komt zij plotseling

tot volle bewustheid), kind van één dag daarentegen, is bestemd om op denzelfden

dag te sterven. Het is de roman der willekeur, wier type men in den Graaf de Monte

Christo heeft leeren kennen. De intrigekunstenaar (al is zijn gave benijdenswaardig)

geeft ons geen werkelijkheid, niet de wereld vol karakter romdom ons te

aanschouwen, - het is de droomwereld eener spelende phantazie. Zijn helden zijn

marionetten, hij de man in de poppekast. Het is de roman der oppervlakkigheid,

zonder diepte van leven, zonder inwendigen samenhang. In de mysterieuze natuur

is ook alles bont en willekeurig dooreengeworpen, als in een uitdragerswinkel; -

voor oppervlakkige blikken: want in de diepte is alles één. Het is kunst zonder

waarheid, zonder

Taal en Letteren. Jaargang 2

1 2 ... 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 ... 439 440

Žádné komentáře

Engel IB144 Uživatelský manuál Strana 41