35
De
Aenmerkingen over de Geslachten
maakten opgang; in 1711 verscheen een
tweede druk; in 1723 een derde, onder den titel:
Lijst der Gebruikelykste Zelfstandige
Naamwoorden
,
betekent door hunne geslachten;
in 1733 een vierde. Hoogstraten
was toen reeds sedert verscheiden jaren overleden. Over den vijfden en zesden
druk van zijn werk, door Adriaan Kluit bezorgd, spreken wij nader.
De
Lijst
1)
bevat een vrij groot aantal substantieven, voorkomende bij Hooft en
Vondel of bij een van beiden, met vermelding van het door hen gebezigde geslacht
en met een of meer citaten, waarin het bewuste woord voorkomt.
Van Hoogstraten heeft voor zijn doel echter noch den geheelen Hooft noch den
geheelen Vondel geëxcerpeerd. Vandaar dat het niet zelden voorkomt, dat hij van
een woord b.v. zegt: mannelijk bij Hooft (of Vondel), terwijl het bij Hooft (of Vondel)
ook vrouwelijk voorkomt; vandaar dat hij niet zelden alleen vermeldt, hoe één der
genoemde auteurs een substantief bezigde, terwijl hij. toch ook had kunnen vinden,
hoe de ander het deed. Ware de
Lijst
volledig geweest, het aantal gevallen waarin
Hooft en Vondel met elkaar, en het aantal waarin Hooft en Vondel met zich zelf in
tegenspraak zijn, ware zóó onrustbarend groot geworden, dat van Hoogstraten
misschien wel had betwijfeld, of hij den juisten weg had ingeslagen om de geslachten
der zelfstandige naamwoorden vast te stellen!
Maar ook nu nog kunnen wij Hoogstraten's arbeid ten bewijze doen strekken van
de waarheid, dat Hooft en Vondel op eigen gezag, afgaande niet op het heerschend
taalgebruik, maar op hun smaak, hun gevoel - en dus zeer willekeurig - geslachten
aan substantieven hebben toegekend.
Om dit aan te toonen zie ik mij genoopt een aantal woorden uit de Lijst bijeen te
plaatsen, waarin Hoogstraten's autoriteiten het in meerder of minder mate oneens
zijn.
Gesl. dat v.
Hoogstraten aan
Gesl. bij Vondel.Gesl. bij Hooft.Zelfst. n.w.
het woord wil
toekennen.
o.-m.aanzoek
m.v.m.afbrek, afbreuk
m.m.m. en v.angst
o.o. en v.-antwoord
m.v.m.as
v.v.o.ballingschap
m.m.m. en v.beemt
m.m.v.beet
m.v.m.beitel
v.v.m. en v.bijl
v.m. en v.v.bogt
m. en o.o.boot
1) Ik heb gebruik gemaakt van den druk van 1733.
Taal en Letteren. Jaargang 2
Komentáře k této Příručce