Engel IB144 Uživatelský manuál stáhnout pdf (Strana 47)

het tweede stelt hij hem ter elfder ure voor als genezen, in staat zijn 'faits et gestes'

voort te zetten; straks brengt hij hem tot nader order op een toren in verzekerde

bewaring, vervolgens in een klooster en als hij zich andermaal aanmeldt, laat hij

hem in monnikspij en kap aan de deur staan. Geloof niet dat deze vertooning toevallig

is. Het is zooals Bakhuizen opmerkte: ‘Wachten en stil zitten! - wie in dat tijdvak

dáárin lust had, ontweek het gewoel der wereld en dook weg in de duisternis van

het klooster.’ Ongetwijfeld heeft des Ridders geestelijke vader hier zelf iets van

gevoeld, alleen heeft hij er de voorkeur aan gegeven hem ten slotte tot heerboer te

bevorderen. Zoo schreef hij dan eindelijk, stellen wij ons voor, met ernstig gebaar

maar niet zonder heimelijken glimlach, dat men inderdaad in het leven gelijk in den

roman het best doet met wachten en stil zitten, tot de gebraden duiven ons in den

mond vliegen. Hij voor zich geloofde in nog andere practijk.

Een romanheld was Deodaat aldus niet. Dit moest van slechte gevolgen voor den

bouw van het verhaal zijn. Niet de hoofdpersonen zelve, maar Graaf en Bisschop

verwekken de duurzaamste voorstellingen in ons. Niet aan hen, maar aan den Graaf

is de meeste kunst te koste gelegd. Niet aan hen, maar aan den Bisschop is de

auteur-zelf te gaste gegaan. In het eerste deel schenken wij den Henegouwer een

belangstelling van beter soort, dan die eigen pleegt te zijn aan de lectuur van den

intrigeroman, waarmede ook Deodaat cum suis zich tevreden moeten stellen. In

deel II bestaan Madzy en Reinout niet om zich-zelf, maar ter wille van den

gemijterden Reinaert. Roepen wij ons den fieren meester aller soldaten voor den

geest, - aanstonds zien wij de zoogenaamde ‘helden’ in de schemering verdwijnen.

Bij dezen geen spoor van zielkundige ontwikkeling. Met welk een zorg echter wordt

de verandering in Willem's gezindheid jegens de Friezen van moment tot moment

gevolgd; met welk een nauwgezetheid moment na moment voorbereid en

gemotiveerd, tot zijn eindbesluit geboren wordt, lang door den lezer voorzien, toch

met spanning verbeid en met een voorgevoel van tragisch genot begroet. Een

noodlot immers, buiten en boven hem, drijft Graaf Willem voort. Adeelen is het

instrument in de hand van dat noodlot; Adeelen's wrok de daemon, die niet aflaat

het hooggevoelend ridderlijk gemoed te prikkelen tot steeds stijgenden toorn, een

toorn steeds weer bedwongen, nooit gevoed, en die het des ondanks ten verderve

moet voeren. Schitterend zegepraalt de kunst des auteurs over ons ongeloovig

modern gemoed. Waarom zou hij in Friesland niet als altoos overwinnen? Geen

bedenking van zielkundigen aard kan deze vraag ontzenuwen. Niettemin

gelooven

wij aan het fatum van zijn

Taal en Letteren. Jaargang 2

1 2 ... 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 ... 439 440

Žádné komentáře

Engel IB144 Uživatelský manuál Strana 47