Engel IB144 Uživatelský manuál stáhnout pdf (Strana 384)

328

zwakken genitief enkelv. of meerv. die òf bewaard bleef (heerenknecht, hazenlip,

menschenvrees, van het eertijds zwak verbogen haas), of tot -

verbasterde

(hanepoot, ossetong, eig. met

hanen

ossen

, den zwakken gen. der eertijds zwak

verbogen woorden haan, os).’

Deze -

- (en de -

-, als men wil) is ook een vormsel geworden; zij staat waar

het eerste lid een genitief enkel- of meervoud is; of zij staat daar ook niet: als in

zwaluw-nest, koe-stal, Frank-rijk. Omgekeerd staat ze, waar we heelemaal

geen genitief voelen, in hertebeest, eike-boom, enz.

Naast deze staat de tegenwoordige syntactische verbinding, waar samenstellingen

uit worden, op -

: hooge-school, domme-kracht, hoogepriester, dolle-man,

zoute-visch, klare-jenever. Dan zijn er substantieven, die op -

eindigen, als

horloge-winkel, groente-vrouw (vgl. visch-vrouw; maar ook eiere-vrouw),

asperge-bed, -plant.

12. In -

- voelt men niet meer het meervoud, ook niet in -

er-s

, en

ĕr-en

, trouwens

die -

en die -

zijn er 't beste bewijs voor: we vormen geen meervoud meer op

. Naast eier-dopje staat: ei-dopje, wie zou beweren durven dat het eerste voor

meer eieren bestemd was? Dat -

- is niets dan een ingevoegde lettergreep

geworden: denk maar aan kinder-leeftijd; de Kinderdijk bij Dordt, waar, naar

de sage wil, éen kind aandreef. In een kinder-stoel is gewoonlijk maar plaats voor

éen kind, en runder-gehak is 't meest zeker wel van éen rund afkomstig.

De weinige waar 't eerste lid van op -

- uitgaat, vinden analoge vormen - niet

vorming - in de woorden op -

, als: visscherman = visscher, meester-knecht,

roover-bende, kikker-billetjes, broeder-kring, -twist, december-nommer,

akker-bouw, veter-schoen.

13. Als regel kan men dan ook voor 't hedendaagsch beschaafd nederlandsch

schrijven:

‘Men schrijft de leden van een samengesteld woord;

dat men nog zóo voelt, min of meer; òf zonder

verbindingsletter, òf met inlassching van een -

-, of

van -

-, of met -

- (-

ere

-)’

1) In de spreektaal. Natuurlijk, daar deze weinige vormen met

's naast zoovele, die geen

hadden, al gauw naar analogie ook hun

misten. Men vormt meest een woord niet anders

uit twee andere dan naar 't model van bestaande samenvoeging!

2) Van Helten, 195.

3) Daar men in 't schrift zich 't meest naar 't hollandsch regelt, laat men de -

- of -

- der

zuid-oostelijke streek alleen in de spreektaal. Wil men die ook schrijven dan dient naast

- gesteld: ‘(of in zuid-oostelijke streek hiervoor -

-)’. Omtrent de rechten der

dialecten van de beschaafde nederlandsche spreektaallater.

Taal en Letteren. Jaargang 2

1 2 ... 379 380 381 382 383 384 385 386 387 388 389 ... 439 440

Komentáře k této Příručce

Žádné komentáře

Engel IB144 Uživatelský manuál Strana 384

Komentáře k této Příručce

Související produkty a manuály pro ne Engel IB144