Engel IB144 Uživatelský manuál stáhnout pdf (Strana 409)

353

Men vertelt toch ook niet dat ‘schamen’ een afleiding is van ‘schaam’? Of dat ‘gezicht’

bij ‘zien’ hoort?

Trouwens, dat is in een spraakleer ook nergens voor noodig. Daar deelt men b.v.

mee - ik heb geen bepáalde spraakkunst er voor nagezien; ieder kan zelf zijn

exemplaar nazoeken of ze dáar instaan - ‘slaken’ komt van ‘slak’ (slap), dat ook al

verloren is; of ‘woeden’ van ‘woed’; of ‘kwellen’ van ‘kwelen’ - ik vergis me: van de

verleden tijd enkelvoud: ‘kwal’; of ‘galm’ van dito dito van ‘gellen, gillen’

‘sprenkelen’ van ‘springen’ - wie voelt daar nu verband? - ‘zengen’ van ‘zingen’ -

dat heldert op! - of ‘verminken’ van ‘mank’, ‘krenken’ van ‘krank’ - dus ‘mank, krank’

maken? - Of ‘weinig’ bij ‘weenen’! - Of ‘thans’ van ‘te- hand -s’ - dat is zeer duidelijk

-; ‘altoos’ van ‘altoges’, ‘tegen’ uit ‘te- jegen’; ‘omtrent’ uit ‘om 't rond, om den kring’;

‘nopens’ van ‘nopen’, en dit weer van ‘noop’ = priem, scherp gepunt ijzertje; ‘boven’

uit ‘be-oven’; ‘derhalve’ uit ‘“der”, gen. sing. fem. van die + halve = zijde, kant.’

En verder, dat ‘gedrocht’ van ‘bedriegen’ en ‘zucht’ van ‘zuigen’ afgeleid is. En

dat ‘vijand’, ‘heiland’ en 't onmisbare ‘vriend’ deelwoorden van vij-en, heil-en en

vri-en zijn. Dat -ing in ‘ketting, schelling, krakeling, zilverling’ en anderen wat kleins

aanwijst. En ‘zulk’ uit ‘zoo-lijk’ ontstaan is. En dat -heid en -schap wel substantieven

geweest zijn. Of dat -rik in Frederik, Diederik = vorst, heer. Ja, dat ‘schot’, ‘schuit’

en ‘schoot’ bij mekaar hooren, en ‘glas, glimmen, glinsteren, glanzen’, net zoo goed

als ‘bruisen, brijzelen en broos’...

Ik vraag nog eens: wat doet al die etymologie in een spraakleer

van het

levende nederlandsch, in een hoofdstuk over woord-vorming? Men geeft niet

aan hoe de beteekenissen met elkaar samenhangen; zich ontwikkeld hebben. Dat

hoort er niet in. Natuurlijk niet. Maar 't andere ook niet. Wat gaat al die geleerde

etymologie den onderwijzer, zelfs die voor de hoofdakte studeert, aan. En 't

allerergste, wat gaat die den leerling aan?

Het is nog gevaarlijk ook. Zijn die etymologiën wel juist? Daar heb-je ‘dorpel’, dat

geregeld uit ‘deur-paal’ komt. Is dat wel zoo zeker?

Een grammatica-schrijver kan er zich niet afmaken met een mallen

1) Zie beneden blz. 360/1.

2) Men kan deze wijsheid ook in de studieboeken missen, zie van den Bosch, Studieboeken

voor de hoofdakte, passim.

Hoogstens mag zoo'n etymologie dienen, om eens wat te illustreeren.

Taal en Letteren. Jaargang 2

1 2 ... 404 405 406 407 408 409 410 411 412 413 414 ... 439 440

Žádné komentáře

Engel IB144 Uživatelský manuál Strana 409