Engel IB144 Uživatelský manuál stáhnout pdf (Strana 391)

335

Ook ‘snik-heet’, ‘snik-warm’ zoowel als ‘stik-heet’ en ‘stik-vol’ zijn in hun samenstelling

nog doorzichtig genoeg; maar hoe is dit met ‘snik-verkouden’, ‘stik-donker’,

‘stikke-donker’?

In Friesland spreekt men niet alleen van ‘dood-arm’, maar ook van sti

n-é

rm,

steen-arm

, zooals een Duitscher van ‘die stein reiche Holländer’; ook hier is ‘sti

(stein)’ een vormsel, dat met ‘zeer’ overeenkomt; men zal z'n oorsprong wel moeten

zoeken in een vorming als ‘steen-hard’. Evenals pikke-donker wel gevormd zal

wezen naar ‘pik-zwart’ en anderen; de ingevoegde -(

)

is evenzeer analogie

25. Natuurlijk zijn 't niet altijd de eerste leden van een samenstelling, die hun

beteekenis kwijtraken en vormsels worden; ook wel de laatste. ‘Visch-gerei’ is

eigenlijk het gereedschap om te visschen; maar zoo is er meer om wat te doen:

eet-gerei, wasch-gerei, drinkgerei, schuur-gerei, naai-gerei en zelfs ‘jacht-gerei’.

Het begint dan ook de zin te krijgen van: ‘wat dient tot’; - natuurlijk: die zit ook in

‘gereedschap’; alleen de beteekenis wordt nog algemeener, nog minder bepaald:

‘alles wat dient tot’.

Die algemeenere beteekenis is juist de oorsprong, en 't eigenaardig kenmerk van

deze soort vormsels.

Zoo gaat het ook met een synoniem er van: -goed en -tuig.

Die krijgen zelfs verzamelkracht als ze gevoegd worden bij woorden, die

geen verba zijn.

Merk maar op de volgende:

schuur-goed, poets-goed, speel-goed, naaigoed, waschgoed, strijkgoed,

scheergoed. - honde-goed, bedde-goed, beeste-goed, suiker-goed, prullegoed,

potgoed.

rij-tuig, voer-tuig, werk-tuig, visch-tuig, speel-tuig, schrijf-tuig, vaar-tuig, zin-tuig.

1) Vgl. smoor-dronken, smoor-heet. - Stop-vol, prop-vol, stamp-vol; stoppend,

proppend, en borende vol; en de friesche termen: propte-vol, -zat, stopte-vol.

2) Kiliaen heeft

steen-oud

. In Holland zegt men ook:

straat-arm

3) Vgl. bij deze de vergelijkingen: verkouden als een hond. - nat als een kat. - blind als een kip.

- doof als een kwartel. - mager als een hout. - moe als een hond ('t geen zeker iemand in

verband bracht met zekere physiologische experimenten, die de honden gewoon zijn op straat

te verrichten). - zoo mooi als poes ....

waarvan de oorsprong vaak niet is op te sporen omdat er analogie ook onder loopt; zoo hoort

men algemeen bij alle mogelijke adiectiva: als de duivel; ‘als de dood’ ook wel; kurieus

is 't fransche: curieux comme un pet.

Er zijn ook scherts-vergelijkingen onder. Zeker. - Vgl. Verdam, Geschied. Ned. Taal, 168. -

Vercoullie, Noord en Zuid VII, 2; vgl. VIII, 391. - Lauremberg, Scherzgedichte, ed. Neudrucke,

S. 113.

Taal en Letteren. Jaargang 2

1 2 ... 386 387 388 389 390 391 392 393 394 395 396 ... 439 440

Komentáře k této Příručce

Žádné komentáře

Engel IB144 Uživatelský manuál Strana 391

Komentáře k této Příručce

Související produkty a manuály pro ne Engel IB144